Podstawą diety białkowej jest jednoczesne niewyniszczenie organizmu i niedoprowadzenie do niedoborów witamin oraz wszelkich innych składników niezbędnych dla zdrowego organizmu, takich jak składników mineralnych, przy widocznych skutkach utraty wagi. Według Dukana, o skuteczności dobrej diety decyduje wiele czynników. Jednym z nich jest fakt dyskomfortu. Chciał więc utworzyć taką dietę, która by go nie powodowała. Ważnym czynnikiem były więc aspekty psychologiczne odchudzania. Stąd, pojawił się więc plan diety, który nie wiązałby się z ogromnymi wyrzeczeniami żywieniowymi, podczas której nie czułoby się głodu i dodatkowo, motywowałby do kolejnych kroków i do utrzymania diety. Jedną z zalet tej diety jest fakt, że początkowa faza sprawia, że pojawia się widoczny ubytek masy ciała.

Głównym założeniem diety Dukana jest zmniejszenie ilości posiłków bogatych w cukier, a zwiększenie ilości spożywanych pokarmów zawierających dużą ilość białka. Oczywistym faktem jest, że owe węglowodany sprawiają, że organizm produkuje cukier, a co za tym idzie, przyczyniają się do przybierania kilogramów oraz do zwiększonej produkcji wszelkiego rodzaju tłuszczów odkładających się w organizmie człowieka jako tkanka tłuszczowa. Białko natomiast, daje organizmowi mniej energii, niż jest to niezbędne do jego strawienia. Aby je strawić, organizm zabiera energię zmagazynowaną w tkance tłuszczowej, co kolejno powoduje utratę masy ciała. Proteiny są prostymi białkami, zbudowanymi z aminokwasów. Odnajdujemy je głównie w mięsie wołowym oraz w koninie i rybach, takich jak makrele, dorsze, łososie i tuńczyki. Warto jeszcze wspomnieć o białkach pochodzenia roślinnego, czyli wszelkiego rodzaju zbożach, fasolach, grochach, bobie itp., które należy znacznie ograniczyć, a najlepiej wyrzucić ze swojej diety; zawierają one za dużą ilość węglowodanów.

Dukan stworzył swoją dietę biorąc pod uwagę fakt, że ustrój człowieka przyswaja energię w postaci kalorii w odpowiedni sposób wtedy, gdy zaopatrzy się go w białka, tłuszcze i węglowodany w proporcji 5 do 3 do 2. I zatem, gdy ograniczy się dwa z wymienionych składników, przyswajanie kalorii ulegnie znacznemu zmniejszeniu. Gdy organizm człowieka przyswaja białko, rozdrabnia łańcuchy aminokwasów, co sprawia, że pracuje intensywniej niż zwykle, a do tego potrzebne jest mu więcej energii, która to pobierana jest z tkanki tłuszczowej. Dodatkowym „bonusem” białka jest ułatwianie wydalania moczu oraz fakt niezatrzymywania wody w ustroju, co jest częstą przyczyną zwiększania masy ciała, szczególnie u kobiet. Podczas zredukowania spożycia węglowodanów tkanki tracą więcej wody, ale warto zauważyć, że gdy ilość produktów bogatych w cukry wzrośnie ponownie, ilość zatrzymywanej wody także będzie rosła, czyli masa ciała wzrośnie, co następnie spowoduje ponowny wzrost masy ciała.